Admin 
යුරෝපයේ මුස්ලිම් ජනගහනය පසුගිය දශක කිහිපය තුළ සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත. මෙම වර්ධනය සඳහා එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ සාධක කිහිපයක් බලපා තිබේ. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු සිදු වූ ශ්‍රමික සංක්‍රමණය, පවුල් නැවත එක්වීම, පැරණි යුරෝපීය ජනපදවල සිට සිදු වූ සංක්‍රමණ, සරණාගත සහ අභයභූමි ඉල්ලීම්, සහ මුස්ලිම් ප්‍රජාවන් අතර සිදු වූ ස්වාභාවික ජනගහන වර්ධනය ඒ අතර වේ.
වඩාත්ම කැපී පෙනෙන සංක්‍රමණික සිදුවීම වාර්තා වූයේ 2014-2016 යුරෝපීය සරණාගත අර්බුද සමයේදීය. එහිදී සිරියාව, ඉරාකය සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ පැවති ගැටුම් හේතුවෙන් අතිවිශාල සරණාගත ප්‍රවාහයක් නිර්මාණය විය. මෑතකදී, යුරෝපීය සංගමය (EU) තුළ වසරකට ලැබෙන සරණාගත ඉල්ලුම්පත්‍ර සංඛ්‍යාව නැවතත් මිලියනයකට ආසන්න වී ඇති නමුත්, සිරියානු සරණාගත අර්බුද සමයට වඩා මෙවර සංක්‍රමණිකයන්ගේ සංයුතිය බෙහෙවින් විවිධාකාර වේ.
Pew Research Center හි ඇස්තමේන්තුවලට අනුව, යුරෝපයේ මුස්ලිම් ජනගහනය 2010 දී මිලියන 43 ක් වූ අතර එය 2020 වන විට මිලියන 46 ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. ඒ අනුව 2020 වන විට යුරෝපයේ සමස්ත ජනගහනයෙන් 6% ක් නියෝජනය කළේ මුස්ලිම්වරුන්ය. 2010 ත් 2020 ත් අතර සිදු වූ මිලියන 6.2 ක වර්ධනයෙන් මිලියන 3.5 ක්ම යුරෝපයෙන් පිටත උපත ලැබූ මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් සමන්විත වූ බව Pew ඇස්තමේන්තු කරයි. එමගින් මෙම ජනගහන වෙනස සඳහා සංක්‍රමණය කොතරම් වැදගත් වී ඇත්දැයි පැහැදිලි වේ.
සිරියානු ගැටුම අතරතුර විශාල වශයෙන් සරණාගතයින් භාරගත් ස්වීඩනය, ඔස්ට්‍රියාව සහ ජර්මනිය වැනි රටවල මෙම වෙනස විශේෂයෙන් පැහැදිලිව දක්නට ලැබේ. 2010 ත් 2020 ත් අතර කාලය තුළ මුස්ලිම් ජනගහන ප්‍රතිශතය ස්වීඩනයේ ප්‍රතිශත ලක්ෂ්‍ය 4 කින්ද, ඔස්ට්‍රියාවේ ප්‍රතිශත ලක්ෂ්‍ය 3 කින්ද, ජර්මනියේ ප්‍රතිශත ලක්ෂ්‍ය 1 කින්ද ඉහළ ගිය බව Pew ඇස්තමේන්තු කරයි.
එසේ වුවද, යුරෝපීය ජනගහන වෙනස්වීම් සියල්ල සංක්‍රමණය මතම සිදු වූ ඒවා ලෙස අර්ථකථනය නොකිරීම වැදගත් වේ. සරු භාවය (Fertility), වයස් ව්‍යුහය සහ ආගම මාරු කිරීමද මෙම සංඛ්‍යාලේඛන සඳහා බලපායි. Pew හි පූර්ව ජනගහන අධ්‍යයනයන්ට අනුව, අනාගතයේදී කිසිදු සංක්‍රමණයක් සිදු නොවුවද, පවතින සාපේක්ෂව බාල වයස්කාර ව්‍යුහය හේතුවෙන් යුරෝපයේ මුස්ලිම් ජනගහනය තවදුරටත් වර්ධනය වනු ඇත.
Pew හි නවතම ඇස්තමේන්තුවලට අනුව 2020 දී යුරෝපයේ මුස්ලිම් ජනගහනය මිලියන 46 ක් (සමස්තයෙන් 6%) විය. සංක්‍රමණය මෙන්ම ස්වාභාවික ජනගහන වර්ධනය ද මෙයට හේතු වී ඇත. එමෙන්ම, යුරෝපය තුළ මුස්ලිම් පල්ලි සහ යාච්ඤා ස්ථාන සංඛ්‍යාව ද ඉහළ ගොස් ඇත.එබැවින්, මෙම සමස්ත දත්ත මගින් තහවුරු වන්නේ යුරෝපයේ මුස්ලිම් ජනගහනය සහ ආයතනික පැවැත්ම පැහැදිලිවම වර්ධනය වී ඇති බවත්, එහෙත් සමස්තයක් ලෙස මුස්ලිම්වරුන් තවමත් යුරෝපයේ සුළුතරයක් බවත්ය.
යුරෝපය ඇතුළු විවිධ කලාපවල මුස්ලිම් ජනගහනය වර්ධනය වීම සහ අන්තවාදය/ආගමික තදබලවාදය පැතිරීම අතර පවතින සම්බන්ධතාව සාකච්ඡා කිරීමේදී, සමාජ විද්‍යාඥයන්, ආරක්ෂක විශ්ලේෂකයන් සහ දේශපාලන විශේෂඥයන් මගින් පෙන්වා දෙනු ලබන ප්‍රධාන සාධක සහ තර්ක කිහිපයක් තිබේ. ඒ සියල්ලම මුස්ලිම් ජනතාවගේ පැතිරිම සම්බන්ධයෙන් වන විග්‍රහයෙන් පසුව කතා කිරිමට අප සුදානම්.
1. යුරෝපයට මුස්ලිම් සංක්‍රමණයේ ඉතිහාසය
යුරෝපය තුළ මුස්ලිම්වරුන්ගේ පැවැත්ම මෑතකදී ඇති වූ සරණාගත අර්බුදයට වඩා බෙහෙවින් පැරණිය.බෝල්කන් කලාපය, ඉබේරියන් අර්ධද්වීපය, සයිප්‍රසය සහ ගිනිකොනදිග යුරෝපයේ සමහර ප්‍රදේශවල මුස්ලිම් ප්‍රජාවන්ට සාම්ප්‍රදායික හා ඓතිහාසික මුල් පවතී. කෙසේ වෙතත්, නූතන බටහිර යුරෝපයේ ප්‍රධාන ජනගහන පරිවර්තනය සිදු වූයේ දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුවය.
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ශ්‍රමික සංක්‍රමණය
1950 සහ 1960 දශකවල බටහිර යුරෝපීය ආර්ථික වර්ධනයත් සමඟ කම්කරුවන් සඳහා විශාල ඉල්ලුමක් ඇති විය. ජර්මනිය, ප්‍රංශය, බෙල්ජියම, නෙදර්ලන්තය සහ බ්‍රිතාන්‍යය වැනි රටවල් ටර්කිය, උතුරු අප්‍රිකාව, දකුණු ආසියාව සහ සසුන් කලාපවලින් කම්කරුවන් සේවයට ලබා ගත්තේය.ජර්මනියේ ටර්කි (තුර්කි) ජාතික ජනගහනය ඊට හොඳ උදාහරණයකි. ප්‍රංශය ඇල්ජීරියාව, මොරොක්කෝව සහ ටියුනීසියාවෙන් පැමිණි විශාල ප්‍රජාවන් ගොඩනඟා ගත් අතර, බ්‍රිතාන්‍යයට පාකිස්ථානයෙන් සහ බංග්ලාදේශයෙන් සැලකිය යුතු සංක්‍රමණයක් සිදු විය.
ආරම්භයේදී මෙම සංක්‍රමණයන්ගෙන් බහුතරයක් තාවකාලික හෝ රැකියාවූ ඒවා විය. නමුත් පසුකාලීන දශකවලදී, පවුල් නැවත එක්වීම සහ සංක්‍රමණික පවුල්වල දරුවන්ගේ උපත හේතුවෙන් මෙම තාවකාලික සංක්‍රමණ ස්ථිර ප්‍රජාවන් බවට පත් විය.අද වන විට යුරෝපයේ ජීවත් වන බොහෝ මුස්ලිම්වරුන් මෑතකදී පැමිණි සංක්‍රමණිකයන් නොව යුරෝපයේම උපත ලැබූ පුරවැසියන් වන බැවින් මෙම වෙනස වටහා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ.
2. 1990 දශකය සහ 2000 දශකයේ මුල් භාගය
යුගෝස්ලාවියාවේ බිඳවැටීම තවත් වැදගත් සංක්‍රමණික රැල්ලක් නිර්මාණය කළේය.බොස්නියාවේ සහ කොසෝවෝහි පැවති යුද්ධ හේතුවෙන් විශාල සරණාගතයින් සහ සංක්‍රමණිකයන් පිරිසක් බටහිර යුරෝපීය රටවලට පැමිණියහ. එමගින් ජර්මනිය, ඔස්ට්‍රියාව, ස්වීඩනය සහ ස්විට්සර්ලන්තය වැනි රටවල බෝල්කන් මුස්ලිම් ප්‍රජාවන් ස්ථාපිත විය.
එම කාලයේදීම පහත රටවලින් ද ආර්ථික සංක්‍රමණයන් බාධාවකින් තොරව සිදු විය:
-
ටර්කිය
-
මොරොක්කෝව
-
ඇල්ජීරියාව
-
ටියුනීසියාව
-
පාකිස්ථානය
-
බංග්ලාදේශය
-
ඉන්දියාව
-
මධ්‍යම පෙරදිග ඇතැම් ප්‍රදේශ
-
අප්‍රිකාවේ ඇතැම් ප්‍රදේශ
එබැවින් 21 වන සියවස ආරම්භ වන විටත්, බටහිර යුරෝපීය රාජ්‍යයන් කිහිපයකම ඉස්ලාම් ආගම ප්‍රධාන සුළුතර ආගමක් බවට පත්ව තිබුණි.
3. 2011-2016 පරිවර්තනය
අරාබි වසන්තය, සිරියානු සිවිල් යුද්ධය, ඉරාකයේ සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ පැවති ගැටුම් මෙන්ම අප්‍රිකාවේ කොටස්වල ඇති වූ අස්ථාවරත්වය සංක්‍රමණික ඡායාරූපය මූලික වශයෙන් වෙනස් කළේය.Pew හි විශ්ලේෂණයන්ට අනුව, 2010 මැද භාගයේ සිට 2016 මැද භාගය දක්වා කාලය තුළ සංක්‍රමණිකයන් මිලියන 7 ක් පමණ යුරෝපයට පැමිණ ඇත (නීතිමය තත්ත්වය ලැබීමට අපේක්ෂා නොකළ සරණාගතයින් හැර).
එම සංක්‍රමණිකයන් අතුරින්:
-
මිලියන 3.7 ක් පමණ මුස්ලිම්වරුන් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත.
-
මිලියන 3.3 ක් පමණ මුස්ලිම් නොවන අය විය.
-
ඒ අනුව මෙම කාලසීමාව තුළ පැමිණි සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් 53% ක් පමණ මුස්ලිම්වරුන් විය.
කෙසේ වෙතත්, සාමාන්‍ය සංක්‍රමණය සහ සරණාගත සංක්‍රමණය අතර සංයුතිය පැහැදිලිවම වෙනස් විය:
-
සාමාන්‍ය සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් මුස්ලිම්වරුන් වූයේ 46% කි.
-
සරණාගත තත්ත්වය ලැබූ හෝ ලැබීමට අපේක්ෂිත සරණාගතයන්ගෙන් 78% ක්ම මුස්ලිම්වරුන් විය.
මුළු සංක්‍රමණික සංසිද්ධියම “මුස්ලිම් ගැලීමක්” ලෙස සරලව හැඳින්වීම සංඛ්‍යාත්මකව වැරදි සහගත වන්නේ මන්දැයි මෙම වෙනසින් පැහැදිලි වේ. යුරෝපයේ මුස්ලිම් ජනගහන වර්ධනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් සිදු වූයේ සරණාගතභාවය මතම පමණක් නොව, සාමාන්‍ය සංක්‍රමණය, පවුල් සංස්ථාවන් ගොඩනැගීම සහ ස්වාභාවික ජනගහන වර්ධනය හරහාය.
4. සිරියානු සරණාගත අර්බුදය
2010 දශකයේ මැද භාගයේදී යුරෝපයට පැමිණි සරණාගත සංක්‍රමණයේ එකම ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය බවට පත් වූයේ සිරියානු සිවිල් යුද්ධයයි.2010 මැද සිට 2016 මැද දක්වා කාලය තුළ සිරියානු සංක්‍රමණිකයන් 710,000 ක් පමණ යුරෝපයට පැමිණි බවත්, ඔවුන්ගෙන් 670,000 ක් පමණ අභයභූමි පතා පැමිණි අය බවත් Pew ඇස්තමේන්තු කළේය. සිරියානු සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් 91% ක් පමණ මුස්ලිම්වරුන් ලෙස ගණන් බලා ඇත. (Pew Research Center)
මුස්ලිම් සරණාගතයන්ගේ ප්‍රධාන ගමනාන්තය බවට පත් වූයේ ජර්මනියයි.
2010 මැද සිට 2016 මැද දක්වා Pew හි ඇස්තමේන්තු:
| රට | ඇස්තමේන්තුගත මුස්ලිම් සංක්‍රමණිකයන් (2010 මැද – 2016 මැද) |
| ජර්මනිය | ~850,000 |
| එක්සත් රාජධානිය | ~690,000 |
| ප්‍රංශය | >500,000 |
| ඉතාලිය | ~400,000 |
| ස්වීඩනය | ~300,000 |
ජර්මනියේ සංඛ්‍යාවට සරණාගතයින් 670,000 ක් සහ සාමාන්‍ය සංක්‍රමණිකයන් 680,000 ක් ඇතුළත් වූ නමුත්, සාමාන්‍ය සංක්‍රමණිකයන් සියල්ලන්ම මුස්ලිම්වරුන් නොවීය.ජනගහනයේ ප්‍රමාණයට සාපේක්ෂව ස්වීඩනයට මෙයින් දැඩි බලපෑමක් එල්ල විය. එම කාලසීමාව තුළ ස්වීඩනය සරණාගතයින් 200,000 ක් පමණ පිළිගත් අතර (එයින් 77% ක් මුස්ලිම්), තවත් සාමාන්‍ය සංක්‍රමණිකයන් 250,000 ක් පමණ එහි පැමිණියහ.
5. 2016 න් පසු සිදු වූයේ කුමක්ද?
2015-2016 කාලයේ පැවති සුවිශේෂී සංක්‍රමණික රැල්ල ඉන්පසුව සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටුණි.
Eurostat වාර්තාවලට අනුව ප්‍රථම වරට සරණාගතභාවය ඉල්ලූ සංඛ්‍යාව:
| වසර | EU හි ප්‍රථම වරට සරණාගතභාවය ඉල්ලූ සංඛ්‍යාව |
| 2015 | මිලියන 1.217 |
| 2016 | මිලියන 1.167 |
| 2020 | ~417,000 |
| 2022 | ~874,000 |
| 2023 | ~මිලියන 1.049 |
| 2024 | ~912,000 |
2024 දී සරණාගත ඉල්ලුම්පත්‍ර සංඛ්‍යාව 13% කින් පහත වැටීමට පෙර, 2023 වසරේ සංඛ්‍යාව 2015-16 උපරිම අගයට ආසන්න විය. (European Commission)2024 සංඛ්‍යාලේඛන ඉතා වැදගත් වන්නේ සිරියානු සරණාගත අර්බුදයෙන් පසුව පවා යුරෝපයට තවමත් සැලකිය යුතු අභයභූමි ඉල්ලුම්පත්‍ර ලැබෙන බව තහවුරු වන බැවිනි.
නමුත් එහි සංයුතිය වෙනස් වී ඇත.
2024 දී ප්‍රධාන න පුරවැසි කාණ්ඩ වූයේ:
-
සිරියාව: 148,000
-
වෙනිසියුලාව: 72,800
-
ඇෆ්ගනිස්ථානය: 72,200
-
කොලොම්බියාව: 50,300
-
ටර්කිය: 46,800
විශාලතම කණ්ඩායම ලෙස සිරියානුවන් තවදුරටත් රැඳී සිටියද, ප්‍රධාන ජාතීන්ගෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් පැමිණියේ මුස්ලිම් බහුතරයක් නොවන රටවලිනි. (European Commission)
6. වැඩියෙන්ම බලපෑමට ලක්වූ යුරෝපීය රටවල් මොනවාද?
මෙම බලපෑම රටින් රටට බෙහෙවින් වෙනස් වේ.
ජර්මනිය
මෑත වසරවලදී EU හි සරණාගතයන්ගේ ප්‍රධානම ගමනාන්තය ජර්මනියයි. 2024 දී ජර්මනිය ප්‍රථම වරට සරණාගත ඉල්ලුම්පත්‍ර 229,700 ක් (සමස්ත EU ප්‍රමාණයෙන් 25%) වාර්තා කළේය. එමෙන්ම 150,500 කට පමණ ආරක්ෂිත තත්ත්වය ලබා දුන් අතර එය EU සමස්තයෙන් 34% කි. (European Commission) Pew විසින් 2016 දී ජර්මනියේ මුස්ලිම් ජනගහනය මිලියන 5 ක් (6.1%) ලෙස ඇස්තමේන්තු කළ අතර, 2020 දී එය 7% ක් ලෙස දක්වන ලදී.
ප්‍රංශය
උතුරු අප්‍රිකාවෙන් සිදු වූ දශක ගණනාවක සංක්‍රමණවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ප්‍රංශයට යුරෝපයේ විශාලතම මුස්ලිම් ජනගහනයක් හිමිය. 2016 දී ප්‍රංශයේ මුස්ලිම්වරුන් මිලියන 5.7 ක් (ජනගහනයෙන් 8.8%) සිටි බව Pew ඇස්තමේන්තු කළේය. එබැවින් ප්‍රංශයේ මුස්ලිම් ජනගහනය මෑතකදී ඇති වූ සිරියානු අර්බුදයට වඩා පරම්පරා ගණනාවක සංක්‍රමණයේ ප්‍රතිඵලයකි.
එක්සත් රාජධානිය
බ්‍රිතාන්‍යයේ මුස්ලිම් ජනගහනයට ද දකුණු ආසියාවෙන් (විශේෂයෙන් පාකිස්ථානය සහ බංග්ලාදේශය) සිදු වූ පැරණි සංක්‍රමණවල දීර්ඝ ඉතිහාසයක් ඇත. 2010-2016 අතර කාලයේ සරණාගත සංක්‍රමණයට වඩා සාමාන්‍ය මුස්ලිම් සංක්‍රමණය සඳහා එක්සත් රාජධානිය ප්‍රධාන ගමනාන්තයක් විය. එම කාලයේදී මුස්ලිම් සංක්‍රමණිකයන් 690,000 ක් පැමිණි බව Pew ගණන් බැලීය. (Pew Research Center) 2021 UK ජන සංගණනය මගින් වෙනත් යුරෝපීය රටවලට වඩා සෘජු ආගමික තොරතුරු සපයා ඇත.
ස්වීඩනය
සිරියානු සරණාගත අර්බුදයෙන් ජනගහනයට සාපේක්ෂව විශාලතම බලපෑමක් එල්ල වූයේ ස්වීඩනයටයි. ස්වීඩනයේ මුස්ලිම් ප්‍රතිශතය 2010 දී 4% ක් වූ අතර 2020 වන විට එය 8% දක්වා ඉහළ ගිය බව Pew දක්වයි.
ඔස්ට්‍රියාව
සිරියාවෙන් සහ අනෙකුත් මුස්ලිම් බහුතරයක් සහිත රටවලින් පැමිණි සංක්‍රමණිකයන් හේතුවෙන් ඔස්ට්‍රියාවේ ද සැලකිය යුතු වර්ධනයක් සිදු විය. 2010 ත් 2020 ත් අතර මුස්ලිම් ප්‍රතිශතය 3% කින් වැඩි විය. (Pew Research Center)
ඉතාලිය
මධ්‍යධරණී මුහුද හරහා විශේෂයෙන් උතුරු අප්‍රිකාවෙන් පැමිණි විශාල සංක්‍රමණිකයන් පිරිසක් ඉතාලිය භාරගෙන ඇත. කෙසේ වෙතත්, ඉතාලියේ ආයතනික මුස්ලිම් පැවැත්ම ප්‍රංශයට හෝ ජර්මනියට වඩා වෙනස් වන්නේ එරට නිල වශයෙන් පිළිගත් පල්ලි ස්වල්පයක් සහ බොහෝ නොපෙනෙන (informal) යාච්ඤා ස්ථාන පැවතීම නිසාය.
7. යුරෝපයේ මුස්ලිම් ජනගහනය: 2010 – 2020
Pew හි ගෝලීය ආගමික ඇස්තමේන්තු මගින් වැදගත් සංසන්දනයක් ලබා දෙයි:
| දර්ශකය | 2010 | 2020 |
| යුරෝපයේ මුස්ලිම්වරුන් | ~මිලියන 40 | ~මිලියන 46 |
| මුස්ලිම් ප්‍රතිශතය | ~5% | ~6% |
| වර්ධනය | — | ~16% |
| වර්ධනයට දායක වූ යුරෝපයෙන් පිටත උපන් මුස්ලිම්වරුන් | — | ~මිලියන 3.5 |
| සිරියාවේ උපත ලැබූ මුස්ලිම්වරුන්ගේ වැඩිවීම | — | මිලියනයකට ආසන්නයි |
Pew හි 2025 අධ්‍යයනයට අනුව, මෙම දශකය තුළ යුරෝපයේ මුස්ලිම් ජනගහනය මිලියන 6.2 කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එම වර්ධනයෙන් මිලියන 3.5 ක්ම යුරෝපයෙන් පිටත උපත ලැබූ මුස්ලිම්වරුන් වේ. ඉතිරි කොටස ස්වාභාවික ජනගහන වෙනස්වීම් සහ බාල වයස්කාර ව්‍යුහය නිසා සිදු වූවකි.
8. මුස්ලිම්වරුන් තවමත් යුරෝපයේ සුළුතරයකි
සැලකිය යුතු වර්ධනයක් තිබියදීත්, මුළු යුරෝපයම සැලකූ විට මුස්ලිම්වරුන් තවමත් සුළුතර ජනගහනයකි. 2020 වන විට යුරෝපයේ මුස්ලිම් ප්‍රතිශතය 6% ක් පමණ වන බව Pew හි නවතම දත්ත දක්වයි. (Pew Research Center) මෙම තත්ත්වය රට අනුව වෙනස් වේ. ප්‍රංශයේ මුස්ලිම් ප්‍රතිශතය 9% ක් වන අතර ස්වීඩනය, ජර්මනිය සහ අනෙකුත් රටවල එය ඊට වඩා අඩු අගයක් ගනී.
සමහර යුරෝපීය රටවල ඓතිහාසිකව පැවත එන විශාල මුස්ලිම් ජනගහනයක් සිටිති. සයිප්‍රසය ඊට වෙනස් උදාහරණයකි; මන්ද එහි මුස්ලිම් ජනගහනයට පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ වාසය කරන ටර්කි සයිප්‍රස් වැසියන් ඇතුළත් වන බැවින් එය මෑතකාලීන සංක්‍රමණික සංසිද්ධියක් ලෙස පමණක් සැලකිය නොහැක.
9. පල්ලි (Mosques) සහ ඉස්ලාමීය යාච්ඤා ස්ථානවල වර්ධනය
මුස්ලිම්වරුන් සංඛ්‍යාව මැනීමට වඩා පල්ලි සංඛ්‍යාව ගණනය කිරීම සංකීර්ණය. සෑම පල්ලියක්ම ගණනය කරන යුරෝපීය සංගම් දත්ත පද්ධතියක් නොමැත.
මෙහිදී භාවිතා කරන පාරිභාෂිතයද වැදගත් වේ. රටක් විසින් පහත පරිදි වර්ගීකරණය කළ හැක:
-
විශේෂයෙන් ඉදිකරන ලද පල්ලි (Purpose-built mosques)
-
නිල වශයෙන් ලියාපදිංචි පල්ලි
-
ඉස්ලාමීය සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථාන
-
වෙනස් කරන ලද පල්ලි හෝ වාණිජ ගොඩනැගිලි
-
යාච්ඤා කාමර (Prayer rooms)
-
නොපෙනෙන/අනුවර්තිත මුස්ලිම් වන්දනා ස්ථාන
-
ඩෙන්මාර්කය: ඕහුස් (Aarhus) විශ්වවිද්‍යාලයේ දීර්ඝ කාලීන අධ්‍යයනයකට අනුව, ඩෙන්මාර්කයේ 2006 දී පල්ලි 115 ක් තිබූ අතර 2017 වන විට එය 170 දක්වා (48% කින්) වැඩි විය. එම කාලයේදීම මුස්ලිම් ජනගහනය 200,000 සිට 300,000 දක්වා වැඩි වී ඇත. (Open Books)
-
ඔස්ට්‍රියාව: 2017 දී ඔස්ට්‍රියාවේ ඉස්ලාමීය ආගමික ප්‍රජාව විසින් යාච්ඤා ස්ථාන 400 ක් පමණ ඇති බව ඇස්තමේන්තු කරන ලදී. (ResearchGate)
-
බෙල්ජියම: 2021 දී නිල වශයෙන් පිළිගත් පල්ලි 87 ක් තිබූ අතර, සමස්ත පල්ලි සංඛ්‍යාව 300 ක් පමණ වන බව බෙල්ජියම් මුස්ලිම් විධායකය ප්‍රකාශ කළේය. 2023 වන විට පිළිගත් පල්ලි 91 දක්වා වැඩි විය. 2026 අධ්‍යයනයකින් බෙල්ජියමේ පල්ලි 345 ක් සිතියම්ගත කර ඇත. (State Department / ScienceDirect)
-
ඉතාලිය: 2017 දී නිල වශයෙන් පිළිගත් පල්ලි තිබුණේ 5 ක් පමණි, නමුත් නිල නොවන යාච්ඤා ස්ථාන 800 කට වඩා තිබුණි. 2022 වන විට පිළිගත් පල්ලි 8 ක් වූ අතර, නිල නොවන ස්ථාන 800-1,200 අතර පැවතුනි. (State Department / MDPI)
-
නෙදර්ලන්තය: 800,000 ක මුස්ලිම් ජනගහනයකට සේවය කිරීම සඳහා පල්ලි 500 ක් පමණ ඇති බව පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙයි. (Vrije Universiteit Amsterdam)
10. පල්ලි සංසන්දනාත්මක වගුව
ක්‍රමවේදයන් වෙනස් වන බැවින්, මෙම වගුව එකම සම්මත දත්ත සමුදායක් ලෙස නොව වාර්තාගත ඇස්තමේන්තු ලෙස ඉදිරිපත් කළ යුතුය:
| රට | පූර්ව ඇස්තමේන්තුව | පසුකාලීන ඇස්තමේන්තුව | දළ වෙනස | මූලාශ්‍රය / සුදුසුකම් |
| ඩෙන්මාර්කය | ~115 (2006) | ~170 (2017) | +48% | Aarhus University |
| බෙල්ජියම | — | ~300 (2021-23) | — | Muslim Executive estimate |
| බෙල්ජියම | — | 345 (2026) | — | Academic mosque mapping |
| ඔස්ට්‍රියාව | — | ~400 (2017) | — | IGGÖ estimate (යාච්ඤා ස්ථාන) |
| නෙදර්ලන්තය | — | ~500 | — | Academic estimate |
| ඉතාලිය | >800 නොපෙනෙන (2017) | 800-1,200 නොපෙනෙන (2019) | — | U.S. State Department |
| ඉතාලිය | 5 පිළිගත් (2017) | 8 පිළිගත් (2022) | +60% | U.S. State Department |
11. සංඛ්‍යාලේඛන මගින් සැබවින්ම පෙන්නුම් කරන්නේ කුමක්ද?
ලබාගත හැකි සාක්ෂිවලින් නිගමන කිහිපයක් එළඹිය හැක:
-
මුස්ලිම් සංක්‍රමණය අලුත් දෙයක් නොවේ: වත්මන් මුස්ලිම් ජනගහනය යනු සිරියානු අර්බුදයට බෙහෙවින් පෙර සිට පැවත එන පරම්පරා ගණනාවක සංක්‍රමණයේ සහ ජනගහන වර්ධනයේ ප්‍රතිඵලයකි.
-
2014-2016 යනු සුවිශේෂී කාලපරිච්ඡේදයකි: සිරියානු ගැටුම මගින් ඓතිහාසිකව නුපුරුදු සරණාගත රැල්ලක් ඇති කළේය. 2014 සිට 2016 මැද දක්වා සරණාගතයින් මිලියන 1.2 ක් යුරෝපයට ඇතුළු විය.
-
සංක්‍රමණය යනු කතාවෙන් කොටසක් පමණි: 2010 ත් 2020 ත් අතර මිලියන 3.5 ක සංක්‍රමණිකයන් එකතු වූ අතර සමස්ත වර්ධනය මිලියන 6.2 කි. එබැවින් උපත් සහ වයස් ව්‍යුහයද ප්‍රධාන සාධක විය.
-
බලපෑම යම් යම් ප්‍රදේශවලට කේන්ද්‍රගත වී ඇත: ජර්මනිය, ප්‍රංශය, UK, ස්වීඩනය, ඔස්ට්‍රියාව, බෙල්ජියම, නෙදර්ලන්තය සහ ඉතාලිය යන රටවල මුස්ලිම් ප්‍රජාවන් සැලකිය යුතු ලෙස ව්‍යාප්ත වී ඇත.
-
වත්මන් සරණාගත ප්‍රවාහයන් මුස්ලිම් සංක්‍රමණයට පමණක් සමාන නොවේ: 2024 දී සිරියානුවන් විශාලතම කණ්ඩායම වූ අතර වෙනිසියුලාව සහ ඇෆ්ගනිස්ථානය ඊළඟ ස්ථාන ගත්තේය. කොලොම්බියාව සහ ටර්කිය වැනි රටවල්ද ඊට දායක විය.
12. එක්සත් රාජධානිය පිළිබඳ අධ්‍යයනය (UK Case Study)
එක්සත් රාජධානිය යනු යුරෝපයේ දීර්ඝ කාලීන මුස්ලිම් ජනගහන වර්ධනය පිළිබඳ වැදගත්ම නිදසුනකි.
ජනගහන වෙනස සැලකිය යුතු ය: UK ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාලයට (ONS) අනුව, එංගලන්තයේ සහ වේල්සයේ මුස්ලිම් ජනගහනය 2011 දී මිලියන 2.7 (4.9%) සිට 2021 දී මිලියන 3.9 (6.5%) දක්වා දශකයක් තුළ 44% කින් (මිලියන 1.2 කින්) ඉහළ ගොස් ඇත. 2001 දී මුස්ලිම් ජනගහනය මිලියන 1.5 (3%) ක් වූ අතර එය දශක දෙකක් තුළ දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි වී ඇත. මුස්ලිම් ජනගහනයේ මධ්‍යස්ථ වයස අවුරුදු 27 ක් වන අතර (සමස්ත ජනගහනයේ මධ්‍යස්ථ වයස අවුරුදු 40 කි), 84.5% ක්ම අවුරුදු 50 ට අඩු අය වේ.
ලන්ඩන් නුවර මෙම පරිවර්තනයේ කේන්ද්‍රස්ථානයයි. සංඛ්‍යාලේඛන මගින් පෙන්වා දෙන්නේ මුස්ලිම් බහුතරයකට වඩා වේගයෙන් වර්ධනය වන මුස්ලිම් සුළුතරයකි: මෑත ජන සංගණනයට අනුව එංගලන්තයේ සහ වේල්සයේ මුස්ලිම්වරුන් 6.5% ක් වන අතර 46.2% ක් කතෝලික/ක්‍රිස්තියානි ලෙසද 37.2% ක් ආගමක් නොදහන අය ලෙසද හඳුනාගෙන ඇත.
13. ජනගහන අනාගතය පිළිබඳ පුරෝකථනය (Demographic Outlook)
2016 පදනම් කරගනිමින් Pew මගින් සකස් කළ ආකෘති දර්ශන 3 ක්:
| ආකෘති දර්ශනය (Scenario) | 2050 වන විට යුරෝපයේ මුස්ලිම් ප්‍රතිශතය |
| අනාගත සංක්‍රමණ රහිත (Zero future migration) | 7.4% |
| මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සංක්‍රමණ (Medium migration) | 11.2% |
| ඉහළ සංක්‍රමණ (High migration) | 14.0% |
සංක්‍රමණ රහිත තත්ත්වය යටතේ වුවද, වයස් ව්‍යුහය සහ සරු භාවය (Fertility) හේතුවෙන් මුස්ලිම් ජනගහනය වැඩි වනු ඇත. මධ්‍යම සංක්‍රමණ තත්ත්වය යටතේ ජනගහනය මිලියන 58 දක්වාද, ඉහළ සංක්‍රමණ තත්ත්වය යටතේ මිලියන 75 ඉක්මවා යාමටද ඉඩ ඇත. මේවා අනාවැකි නොව ආකෘති දර්ශන පමණි.
14. වැඩිම ජනගහන බලපෑමක් එල්ල වූ රටවල්
-
ජර්මනිය: 2015-16 සරණාගත අර්බුදයෙන් සහ පවතින අභයභූමි ඉල්ලුම්පත්‍රවලින් වැඩිම බලපෑමක් ලැබූ රට.
-
ස්වීඩනය: ජනගහන ප්‍රමාණයට සාපේක්ෂව විශාලතම ජනගහන බලපෑමක් ඇති වූ රටක්.
-
ඔස්ට්‍රියාව: සැලකිය යුතු සරණාගතයන් පිරිසක් භාරගත් රටක්.
-
ප්‍රංශය: දශක ගණනාවක උතුරු අප්‍රිකානු සංක්‍රමණ නිසා ඇති වූ විශාලතම මුස්ලිම් ජනගහනය සහිත රට.
-
එක්සත් රාජධානිය: දකුණු ආසියානු මුස්ලිම් ජනගහනයක් සහ නිරන්තර සාමාන්‍ය සංක්‍රමණ සහිත රට.
-
බෙල්ජියම: සැලකිය යුතු මුස්ලිම් ජනගහනයක් සහ පල්ලි ජාලයක් සහිත කුඩා රටක්.
-
නෙදර්ලන්තය: පැරණි ටර්කි සහ මොරොක්කෝ ප්‍රජාවන් සහිත රටක්.
-
ඉතාලිය: උතුරු අප්‍රිකාවෙන් පැමිණි සංක්‍රමණිකයන් සහ විශාල නිල නොවන යාච්ඤා ජාලයක් සහිත රට.
යුරෝපය ඇතුළු විවිධ කලාපවල මුස්ලිම් ජනගහනය වර්ධනය වීම සහ අන්තවාදය/ආගමික තදබලවාදය පැතිරීම අතර පවතින සම්බන්ධතාව සාකච්ඡා කිරීමේදී, සමාජ විද්‍යාඥයන්, ආරක්ෂක විශ්ලේෂකයන් සහ දේශපාලන විශේෂඥයන් මගින් පෙන්වා දෙනු ලබන ප්‍රධාන සාධක සහ තර්ක කිහිපයක් පහත පරිදි දැක්විය හැක:
1. සමාජ සමුච්චය සහ අනන්‍යතා සංර්ක්ෂණය (Social Clustering and Isolation)
ජනගහනය වේගයෙන් වර්ධනය වන විට, සංක්‍රමණිකයන් හෝ ආගමික සුළුතරයන් බොහෝ විට ප්‍රධාන සමාජයට අනුකලනය (Integrate) වනවාට වඩා තමන්ගේම සංස්කෘතික/ආගමික කලාප (Enclaves/Ghettos) තුළ කේන්ද්‍රගත වීමට පෙළඹේ. මෙවැනි හුදකලා පරිසරයන් තුළ:
-
ප්‍රධාන ධාරාවේ සමාජ වටිනාකම් සහ නීති පද්ධතීන් ප්‍රතික්ෂේප කරන අන්තවාදී මතවාදයන් පහසුවෙන් මුල් බැස ගැනීමට ඉඩ සැලසේ.
-
බාහිර සමාජය සමඟ පවතින සන්නිවේදනය අඩුවීම නිසා අන්තවාදී කණ්ඩායම්වලට තරුණයින් ආකර්ෂණය කර ගැනීම පහසු වේ.
2. ආගමික ආයතන සහ විදේශීය අරමුදල් ව්‍යාප්තිය (Expansion of Religious Infrastructure)
ජනගහනය වැඩිවීමත් සමඟ පල්ලි, මද්‍රසා (ආගමික පාසල්) සහ පෞද්ගලික ආගමික මධ්‍යස්ථාන සංඛ්‍යාව වේගයෙන් ඉහළ යයි.
-
ඇතැම් අවස්ථාවලදී මෙම ආයතන අන්තවාදී හෝ මූලධර්මවාදී (e.g., Wahhabism/Salafism) මතවාද ප්‍රචාරය කරන විදේශීය සංවිධාන හෝ රාජ්‍යයන්ගේ අරමුදල් මත යැපේ.
-
රාජ්‍ය පාලනයෙන් හෝ නියාමනයෙන් බැහැරව පවතින මෙවැනි ආයතන, විදේශීය අන්තවාදී මතවාද ප්‍රදේශගත තරුණයින් අතර පැතිරවීමේ මධ්‍යස්ථාන බවට පත්වීමේ අවදානමක් පවතී.
3. අනුකලනය වීමේ අභියෝග සහ ආර්ථික හුදකලාව (Integration Challenges & Socioeconomic Factors)
ජනගහන වර්ධනය වේගවත් වන විට, අදාළ රටවලට එම පිරිස් සමාජීය හා ආර්ථික වශයෙන් සාර්ථකව අනුකලනය කර ගැනීමට ඇති හැකියාව සීමා වේ.
-
රැකියා විරහිතභාවය, අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයේ පවතින පසුගාමීත්වය සහ සමාජීය කොන්වීම්වලට ලක්වන තරුණයින් පහසුවෙන් අන්තවාදී මතවාදයන්ගේ සහ ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම්වල ග්‍රහණයට හසු වේ.
-
තමන් ජීවත්වන රටේ නීතිය වෙනුවට පෞද්ගලික/සම්ප්‍රදායික නීති පද්ධති (e.g., Sharia courts) මත යැපීමට දැක්වෙන ප්‍රවණතාව ඉහළ යයි.
4. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සහ දේශපාලන බලපෑම් (Demographic & Political Pressures)
ජනගහන අනුපාතයන් වෙනස් වීමත් සමඟ යම් යම් ප්‍රදේශවල ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ඡන්ද බලය යොදාගනිමින් ප්‍රධාන ධාරාවේ ලෞකික (Secular) නීති සහ සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කිරීමේ ප්‍රවණතා මතුවේ. මෙය බහුලව අන්තවාදී හෝ මතවාදී ගැටුම් ඇතිවීමට හේතුවක් ලෙස දැක්වේ.
