නව ත්රස්ත විරෝධී පනත් කෙටුම්පතේ වැදගත් මානව හිමිකම් ආරක්ෂණ රැසක් — එහෙත් දිගුකාලීන රඳවා තැබීම්, හමුදා බලතල සහ සාමාන්ය අපරාධ නීතියෙන් බැහැර විශේෂ ක්රමවේද ගැන ප්රශ්න තවමත් ඉතිරිය.ශ්රී ලංකාවේ දශක ගණනාවක් තිස්සේ දැඩි විවේචනයට ලක්වූ ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) වෙනුවට නව නීතියක් ගෙන ඒමේ තවත් තීරණාත්මක පියවරක් තබා තිබේ.
2026 සැප්තැම්බර් 22 දින ගැසට් අතිරේකයක් ලෙස නිකුත් කළ රාජ්යය ත්රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත (Protection of the State from Terrorism Bill – PSTA), 1979 අංක 48 දරන ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ (තාවකාලික විධිවිධාන) පනත අහෝසි කිරීමට යෝජනා කරයි.එහෙත් මෙය තවමත් පනත් කෙටුම්පතකි. පාර්ලිමේන්තුව විසින් සම්මත කළ පනතක් නොවේ.
නව කෙටුම්පත දෙස බැලූ විට PTA යටතේ දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ විවේචනයට ලක්වූ කරුණු කිහිපයකට සැලකිය යුතු ප්රතිචාර දක්වා ඇති බව පෙනේ. අදහස් ප්රකාශ කිරීමේ නිදහස, මාධ්යවේදීන්ගේ කටයුතු, වධහිංසා සහ බලහත්කාරයෙන් ලබාගන්නා ප්රකාශ, පුනරුත්ථාපනය සහ රඳවා සිටින පුද්ගලයන් අධීක්ෂණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් නව ආරක්ෂණ ගණනාවක් ඇතුළත් කර තිබේ.නමුත් ඒ සියල්ලට යටින් තවත් මූලික ප්රශ්නයක් තිබේ.
සාමාන්ය අපරාධ නීතියෙන් සහ සාමාන්ය අපරාධ නඩු ක්රියාපටිපාටියෙන් බැහැරව, පුද්ගලයන් අත්අඩංගුවට ගැනීම, දිගුකාලීනව රඳවා තැබීම, සීමා පැනවීම සහ සංවිධාන තහනම් කිරීම සඳහා විශේෂ බලතල සහිත ස්ථිර සමාන්තර යුක්ති පද්ධතියක් ශ්රී ලංකාවට අවශ්යද?
පෙබරවාරි කෙටුම්පතට වඩා වෙනස් නීතියක්
සැප්තැම්බර් මාසයේ ගැසට් කළ පනත් කෙටුම්පත, පෙබරවාරි මාසයේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය (OHCHR) විසින් විමර්ශනය කළ පෙර අනුවාදය සමඟ සමාන කර බැලීමේදී ප්රවේශම් විය යුතුය.
එම පෙර කෙටුම්පතට සැලකිය යුතු ලෙස නැවත කෙටුම්පත් කිරීම අවශ්ය බව OHCHR පෙන්වා දී තිබිණි. ත්රස්තවාදී අපරාධවල අර්ථය අතිශය පුළුල් වීම, අදහස් ප්රකාශ කිරීමේ හා සාමකාමී රැස්වීමේ නිදහසට ඇති බලපෑම, විධායකයට ලබාදී තිබූ පුළුල් බලතල, දිගුකාලීන රඳවා තැබීම් සහ ප්රමාණවත් නීතිමය ආරක්ෂණ නොමැතිවීම ඒ අතර ප්රධාන විය.සැප්තැම්බර් කෙටුම්පත පෙන්වන්නේ එම විවේචනවලින් කිහිපයක් සැලකිල්ලට ගෙන ඇති බවයි.එහෙත් සියලු ගැටලු විසඳී නැත.
‘ත්රස්තවාදය’ පටු කරයි — නමුත් සීමාව කොතැනද?
නව පනත් කෙටුම්පතේ 3 වැනි වගන්තිය අනුව ත්රස්තවාදී අපරාධයක් ඇතිවීමට නිශ්චිත ප්රතිවිපාක ඇති කරන ක්රියාවක් චේතනාන්විතව හෝ දැනුවත්ව සිදුකර තිබිය යුතුය.එය මහජනතාව අතර භීතිය ඇති කිරීමට හෝ රජයකට හෝ ජාත්යන්තර සංවිධානයකට අනිසි බලපෑමක් සිදු කිරීමටත්, දේශපාලනික හෝ මතවාදී අරමුණක් ඉදිරියට ගෙන යාමටත් සිදුකර තිබීම අවශ්ය වේ.මෙහි වැදගත් ආරක්ෂණයක්ද තිබේ.
විරෝධතා, අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම, විරුද්ධ මත දැක්වීම, වැඩවර්ජන, සේවා අත්හිටුවීම් සහ අනෙකුත් කාර්මික ක්රියාමාර්ග පමණක් පදනම් කරගෙන යමෙකුට ත්රස්තවාදී චේතනාවක් තිබූ බව නිගමනය කළ නොහැක. මානුෂීය සහ වෛද්ය කටයුතුවලටද සමාන ආරක්ෂාවක් ලබාදී තිබේ.එය වැදගත් වෙනසකි.
එහෙත් ත්රස්තවාදය මනුෂ්ය ඝාතන, බරපතළ ශාරීරික තුවාල හෝ ප්රාණ ඇපකරුවන් ගැනීම වැනි ක්රියාවලට පමණක් සීමා කර නැත.අදාළ අනෙකුත් නීතිමය කොන්දේසි සපුරාලන්නේ නම් යටිතල පහසුකම්, පරිසරය, පරිගණක පද්ධති, සන්නිවේදන ජාල හෝ සංස්කෘතික දේපළවලට සිදුකරන බරපතළ හානිද ත්රස්තවාදයේ අර්ථයට ඇතුළත් විය හැකිය.එබැවින් ප්රශ්නය “සාමකාමී විරෝධතාවක් කළොත් ත්රස්තවාදියෙක් වෙනවාද?” යන්න නොවේ.වඩා වැදගත් ප්රශ්නය වන්නේ සාමාන්ය අපරාධ නීතිය යටතේ නඩු පැවරිය හැකි ක්රියාවක්, ත්රස්තවාදී අපරාධයක් බවට පත්කර ඒ සමඟ එන සුවිශේෂී නීතිමය බලතල ක්රියාත්මක කිරීමට ඉඩ තිබේද යන්නයි.
බරපතළම ප්රශ්නය — රඳවා තැබීම
PTA සහ නව PSTA අතර ඇති වඩාත්ම වැදගත් අඛණ්ඩතාව පෙනෙන්නේ රඳවා තැබීමේ බලතල සම්බන්ධයෙනි.27 වැනි වගන්තිය යටතේ පොලිස්පතිවරයාගේ හෝ බලයලත් නියෝජ්ය පොලිස්පතිවරයෙකුගේ ඉල්ලීම මත ආරක්ෂක අමාත්යාංශයේ ලේකම්වරයාට රඳවා තැබීමේ නියෝගයක් නිකුත් කළ හැකිය.එක් නියෝගයක් යටතේ මාස දෙකක් දක්වා පුද්ගලයෙකු රඳවා තැබිය හැකි අතර, එවැනි නියෝග යටතේ රඳවා තැබිය හැකි සමස්ත උපරිම කාලය වසරකි.කෙසේ වෙතත් මෙහි PTA යටතේ නොතිබූ වැදගත් සීමාවක් තිබේ.
මාස දෙකකට වැඩි කාලයක් රඳවා තැබීමට මහාධිකරණයේ අනුමැතිය අවශ්යය.
රැඳවියාට හෝ ඔහුගේ නීතිඥයාට එම දීර්ඝ කිරීම අභියෝගයට ලක් කළ හැකි අතර, මහාධිකරණයට එය ප්රතික්ෂේප කිරීමටද හැකිය. රැඳවියෙකු අවම වශයෙන් දින 14කට වරක් මහේස්ත්රාත්වරයෙකු ඉදිරියට ඉදිරිපත් කළ යුතුය.එහෙත් ප්රශ්නයක් ඉතිරි වේ.පළමු මාස දෙක සඳහා නිකුත් කරන රඳවා තැබීමේ නියෝගය මහේස්ත්රාත්වරයා ඉදිරියේ තැබූ විට, 26 වැනි වගන්තිය යටතේ මහේස්ත්රාත්වරයා එම නියෝගයට බලපැවැත්වෙන ලෙස නියෝග කළ යුතුය.රඳවා තැබීම සැබවින්ම අවශ්යද, නීත්යානුකූලද යන්න පිළිබඳ වඩා ශක්තිමත් අධිකරණමය පරීක්ෂණය පැහැදිලිව ක්රියාත්මක වන්නේ මාස දෙකෙන් ඔබ්බට රඳවා තැබීමට මහාධිකරණයේ අනුමැතිය ඉල්ලන අවස්ථාවේදීය.එහිදී මතුවන මානව හිමිකම් ප්රශ්නය සරලය.
රැඳවියෙකුගේ තත්ත්වය අධිකරණය විසින් නිරීක්ෂණය කිරීම සහ ඔහු තවදුරටත් රඳවා තැබීම නීත්යානුකූලද, අවශ්යද යන්න ආරම්භයේ සිටම ස්වාධීනව තීරණය කිරීම එකම දෙයක් නොවේ.
ස්වාධීන කමිටුවක් තිබුණත් අවසාන බලය කාටද?
පනත් කෙටුම්පත මගින් ස්වාධීන සමාලෝචන කමිටුවක්ද පිහිටුවයි.හිටපු ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ හෝ අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරයෙකු එහි සභාපතිත්වය දැරිය යුතු අතර, රඳවා තැබීමේ නියෝගයක් අවශ්යද, නීත්යානුකූලද සහ සමානුපාතිකද යන්න සමාලෝචනය කිරීමට කමිටුවට හැකිය.එහෙත් කමිටුවට රඳවා තැබීමේ නියෝගයක් තමන් විසින්ම අවලංගු කළ නොහැක.එයට කළ හැක්කේ එම නියෝගය තහවුරු කිරීමට, වෙනස් කිරීමට හෝ අවලංගු කිරීමට නිර්දේශ කිරීම පමණි.අවසාන තීරණය අමාත්යවරයා සතුව පවතී.ඒ අනුව මෙය ස්වාධීන අධීක්ෂණයක් සපයන යාන්ත්රණයක් වුවද, පුද්ගලයෙකුගේ රඳවා තැබීම අවසන් කිරීමේ අවසාන ස්වාධීන බලයක් එයට ලබාදී නැත.
සිවිල් නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමට හමුදාවත්
නව පනත් කෙටුම්පත යටතේ සන්නද්ධ හමුදා සහ වෙරළාරක්ෂක බලකායේ සාමාජිකයන්ටද ඇතැම් සෝදිසි කිරීම් සහ අත්අඩංගුවට ගැනීමේ බලතල ලබාදී තිබේ.නමුත් ඒවා ඕනෑම අවස්ථාවක භාවිත කළ හැකි බලතල නොවේ.පොලිසිය නොමැති අවස්ථාවක්, ආසන්න ත්රස්තවාදී ක්රියාවක් වැළැක්වීමට වහාම මැදිහත්වීම අවශ්ය අවස්ථාවක් හෝ මහජන සාමය හා ත්රස්ත විරෝධී මෙහෙයුම් සඳහා හමුදා නීත්යානුකූලව යොදවා ඇති අවස්ථාවක් වැනි නිශ්චිත තත්ත්වයන් තුළ ඒවා භාවිත කළ හැකිය.
අත්අඩංගුවට ගන්නා පුද්ගලයෙකු සාමාන්යයෙන් පැය 24ක් ඇතුළත පොලිසියට භාරදිය යුතුය.එය පෙර යෝජිත රාමුවට වඩා සීමා සහිත ක්රමයකි. එහෙත් ස්ථිර නීතියක් තුළ සිවිල් නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමේ භූමිකාවක් හමුදාවට ලබාදීම, සිවිල් පොලිස්කරණය, අධීක්ෂණය සහ වගවීම පිළිබඳ ප්රශ්න මතු කරයි.
Facebook share එකක්, WhatsApp forward එකක් කළාම ත්රස්තවාදියෙක්ද?
නව කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් වැඩි අවධානයක් යොමුවිය හැකි තවත් ක්ෂේත්රයක් වන්නේ මාධ්ය සහ සමාජ මාධ්යයි.9 සහ 10 වැනි වගන්ති යටතේ ත්රස්තවාදයට පෙළඹවීම සහ ත්රස්තවාදී ප්රකාශන බෙදාහැරීම අපරාධ බවට පත්කර ඇත.එහෙත් පෙර කෙටුම්පතට සාපේක්ෂව මෙහි වැදගත් වෙනසක් තිබේ. නව විධිවිධාන යටතේ චේතනාව හෝ දැනුවත්භාවය අවශ්ය වේ.
ඊට අමතරව සද්භාවයෙන් සිදුකරන මාධ්යවේදය, විවරණ, ශාස්ත්රීය පර්යේෂණ, අධ්යාපනය, කලාත්මක ප්රකාශනය, මානව හිමිකම් ලේඛනගත කිරීම, නීතිමය කටයුතු, මහජන යහපත සඳහා කරන සන්නිවේදනය, විවේචනය සහ නීත්යානුකූල දේශපාලන විරුද්ධ මත දැක්වීම සඳහා පැහැදිලි ආරක්ෂණ ඇතුළත් කර ඇත.මතයක්, විශ්වාසයක්, අනුකම්පාවක්, විවේචනයක් හෝ විරුද්ධ මතයක් පළ කිරීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. ත්රස්තවාදයට පෙළඹවීමේ චේතනාවක් සහ එවැනි අපරාධයක් සිදුවීමේ “සැබෑ සහ වෛෂයික අවදානමක්” තිබිය යුතුය.ඒ නිසා අහිංසක Facebook share එකක් හෝ WhatsApp forward එකක් කළ පමණින් එය ස්වයංක්රීයව ත්රස්තවාදී අපරාධයක් බවට පත්වන බව පැවසීම නිවැරදි නොවේ.එහෙත් ඩිජිටල් අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධ සැබෑ ප්රශ්නය වෙනත් තැනක තිබේ.
“චේතනාව”, “දැනුවත්භාවය” සහ “වක්ර පෙළඹවීම” වැනි සංකල්ප පොලිසිය, නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව සහ අධිකරණය ප්රායෝගිකව අර්ථකථනය කරන්නේ කෙසේද?
‘රහස්ය තොරතුරු’ කියන්නේ මොනවාද?
පනත් කෙටුම්පතේ “රහස්ය තොරතුරු” පිළිබඳ අර්ථදැක්වීමද විශේෂ අවධානයට ලක්විය යුතු කරුණකි.පොලිසියේ සහ සන්නද්ධ හමුදාවල ඇතැම් ක්රියාකාරකම්, නිශ්චිත පුද්ගලයන්ගේ ගමන්බිමන් හෝ සිටින ස්ථාන, රැඳවුම් ස්ථාන සහ විමර්ශන පිළිබඳ ඇතැම් තොරතුරු එයට ඇතුළත් වේ.8 වැනි වගන්තිය යටතේ, වෙනත් අයෙකු එම තොරතුරු පනත යටතේ අපරාධයක් සිදුකිරීමට භාවිත කරනු ඇතැයි දැන සිටීම හෝ එසේ විශ්වාස කිරීමට සාධාරණ හේතු තිබියදී ඒවා රැස් කිරීම හෝ සැපයීම අපරාධයක් විය හැකිය.මහජන යහපත සඳහා වන ආරක්ෂණයක්ද එහි තිබේ.කෙසේ වෙතත් පොලිස් සහ හමුදා ක්රියාකාරකම් ලේඛනගත කිරීම මාධ්යවේදීන්ගේ සහ මානව හිමිකම් ක්රියාකාරීන්ගේ කාර්යයේ වැදගත් කොටසක් වන බැවින්, මෙම විධිවිධාන ප්රායෝගිකව යොදාගන්නා ආකාරය වැදගත් වනු ඇත.
වධහිංසාවට එරෙහිව ශක්තිමත් ආරක්ෂණ
PTA සම්බන්ධයෙන් දශක ගණනාවක් තිස්සේ මතුවූ බරපතළ චෝදනා අතර වධහිංසා සහ බලහත්කාරයෙන් ලබාගන්නා පාපොච්චාරණ ප්රධාන විය.නව පනත් කෙටුම්පත එම අවදානම අඩු කිරීමට සැලකිය යුතු ආරක්ෂණ ගණනාවක් හඳුන්වා දෙයි.මහේස්ත්රාත්වරයෙකු වෙත ලබාදෙන ප්රකාශයක් ස්වේච්ඡාවෙන් ලබාදුන් එකක් විය යුතු අතර එය ශ්රව්ය-දෘශ්ය ලෙස පටිගත කළ යුතුය.එමෙන්ම ප්රකාශය ලබාදීමට පෙර සහ පසුව නියමිත අධිකරණ වෛද්ය පරීක්ෂණ සිදුකර නොමැති නම්, එම ප්රකාශය විත්තිකරුට එරෙහිව භාවිත කිරීම සම්බන්ධයෙන් සීමා පනවා තිබේ.මහේස්ත්රාත්වරුන්ට අනුමත රැඳවුම් ස්ථානවලට සෑම මාසයකම පූර්ව දැනුම්දීමකින් තොරව පැමිණීමටද නියම කර ඇත.ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවටද එවැනි ස්ථානවලට හදිසි නිරීක්ෂණ චාරිකා සිදුකිරීමට, වාර්තා පරීක්ෂා කිරීමට සහ රැඳවියන් සමඟ කතා කිරීමට බලය ඇත.
වධහිංසා හෝ කෲර, අමානුෂික හෝ අවමන් සහගත සැලකීම් පිළිබඳ සැකයක් ඇතිවුවහොත් වෛද්ය පරීක්ෂණ සහ විමර්ශන සඳහාද ක්රියාපටිපාටි සකස් කර ඇත.මේවා හුදෙක් නාමික වෙනස්කම් ලෙස බැහැර කළ නොහැක. ඒවා PTA රාමුවට සාපේක්ෂව සැලකිය යුතු ආරක්ෂණ වේ.
පුනරුත්ථාපනයේත් වැදගත් වෙනසක්
නීතිපතිවරයාට ඇතැම් අවස්ථාවල නඩු කටයුතු කල් දැමීමට හෝ නඩු පැවරීම අත්හිටුවීමට සහ මහාධිකරණ අධීක්ෂණයට යටත්ව පුනරුත්ථාපනය ඇතුළු කොන්දේසි පැනවීමට නව කෙටුම්පත ඉඩ සලසයි.නමුත් ඒ සඳහා සැකකරු හෝ චූදිතයා ලබාදෙන කැමැත්ත ස්වේච්ඡාවෙන් සහ බලපෑමකින් තොරව ලබාදුන් එකක් විය යුතුය.වඩාත් වැදගත් වන්නේ එවැනි කොන්දේසියක් යටතේ වරද පිළිගැනීමට පුද්ගලයෙකුට බල කළ නොහැකි බවත්, ඔහුගේ නිර්දෝෂීභාවයේ පූර්ව නිගමනයට හානි කළ නොහැකි බවත් පැහැදිලිව සඳහන් කර තිබීමයි.එය පෙර යෝජනාවට එල්ල වූ බරපතළ විවේචනයකට සෘජු ප්රතිචාරයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
අවසානයේ ප්රශ්නය PTA ද, PSTA ද යන්න පමණක් නොවේ
සැප්තැම්බර් PSTA පනත් කෙටුම්පත ගැන සාධාරණ විග්රහයක් කිරීමේදී කරුණු දෙකක් එකවර පිළිගත යුතුය.පළමුව, මෙය PTA එකේ නම පමණක් වෙනස් කළ පිටපතක් බව පැවසීම නිවැරදි නොවේ. මාධ්ය නිදහස, ප්රකාශන නිදහස, රඳවා සිටින පුද්ගලයන්ගේ අධීක්ෂණය, වධහිංසාවට එරෙහි ආරක්ෂණ සහ පුනරුත්ථාපනය වැනි ක්ෂේත්රවල සැලකිය යුතු වෙනස්කම් තිබේ.දෙවනුව, PTA පිටුපස පැවති “සුවිශේෂී රාජ්ය බලය” පිළිබඳ මූලික දර්ශනය සම්පූර්ණයෙන්ම අතහැර දමා ඇතැයිද කිව නොහැක.
41 වැනි වගන්තිය මගින් පනත් කෙටුම්පත යටතේ සැකකරුවන් සම්බන්ධයෙන් අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහයේ 115 සහ 116 වගන්ති අදාළ නොවන බව දක්වයි. වෙනත් ලිඛිත නීතියක් සමඟ ගැටුමක් ඇති අවස්ථාවක PSTA හි විධිවිධාන ප්රමුඛ වන බව 70 වැනි වගන්තියද සඳහන් කරයි.එයට තමන්ගේම රඳවා තැබීමේ නියෝග, සීමා පැනවීමේ නියෝග, සංවිධාන තහනම් කිරීමේ ක්රමවේද, හමුදා අත්අඩංගුවට ගැනීමේ බලතල සහ විශේෂ ක්රියාපටිපාටි ඇත.ඒ නිසා නව නීතිය පිළිබඳ සැබෑ පරීක්ෂණය “PTA එකට වඩා මේක හොඳද?” යන්න පමණක් නොවිය යුතුය.
ඊට වඩා වැදගත් ප්රශ්න තිබේ.
සෑම සුවිශේෂී බලතලයක්ම සැබවින්ම අත්යවශ්යද? ඒවා අපේක්ෂිත අරමුණට සමානුපාතිකද? පුද්ගලයෙකුගේ නිදහස අහිමි කිරීම ආරම්භයේ සිටම ඵලදායී අධිකරණ පාලනයකට යටත්ද? මාධ්යවේදීන්, මානව හිමිකම් ක්රියාකාරීන්, සුළුතර ප්රජාවන් සහ දේශපාලන විරුද්ධ මත දරන්නන් අත්තනෝමතික භාවිතයෙන් ප්රමාණවත් ලෙස ආරක්ෂා කර තිබේද? සාමාන්ය අපරාධ නීතිය යටතේ නඩු පැවරිය හැකි ක්රියාවන් “ත්රස්තවාදය” බවට පත්කර ඒ සමඟ එන සුවිශේෂී නීතිමය ප්රතිවිපාක යෙදීම සැබවින්ම අවශ්යද?
සැප්තැම්බර් PSTA පනත් කෙටුම්පත PTA රාමුවෙන් සැලකිය යුතු ප්රතිසංස්කරණයක් පෙන්නුම් කරයි. එහෙත් එය ශ්රී ලංකාවේ ත්රස්ත විරෝධී නීතිය, සුවිශේෂී රාජ්ය බලය මත පදනම් වූ පැරණි දර්ශනයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන්කරන අවසාන පියවර බව තවමත් කිව නොහැක.
Leave a Reply